Kiribati ciekawostki

Kiribati to oceaniczne państwo 33 wysp koralowych i jednej wyniesionej wyspy fosforytowej, rozrzuconych po środkowym Pacyfiku na przestrzeni kilku tysięcy kilometrów. Jego historia łączy wydobycie fosforytów na Banabie, przesunięcie międzynarodowej linii zmiany daty, zagrożenie zasoleniem wód gruntowych oraz wielki rezerwat Phoenix Islands.

Kontynent: Australia i Oceania
Stolica: Bairiki
Język: angielski, kiribati
Waluta: dolar australijski, 1 AUD = 3,20 PLN (kurs: marzec 2022)
Ludność: 126 466 (2022)
Powierzchnia: 811 km²

Ostatnia aktualizacja: 2026-09-23 17:01:18

74 ciekawostki o Kiribati

Proklamacja niepodległości
Kiribati uzyskało niepodległość od Wielkiej Brytanii 12 lipca 1979 roku, kończąc okres kolonii Wysp Gilberta i Lagunowych. Nowe państwo objęło archipelagi Gilberta, Feniksa, Line oraz wyspę Banaba.
Gęstość zaludnienia atoli
Średnia gęstość zaludnienia wynosi około 155,9 osób/km², lecz na Tarawie Południowej jest wielokrotnie wyższa. Dla porównania średnia gęstość zaludnienia Polski wynosi około 123 osoby/km².
Skala terytorium lądowego
Powierzchnia lądowa Kiribati wynosi około 811 km², więc państwo jest około 385 razy mniejsze od Polski. Jego wyłączna strefa ekonomiczna obejmuje jednak około 3,5 mln km² oceanu.
Katolicka wspólnota wyznaniowa
Katolicyzm wyznaje około 43% mieszkańców Kiribati. Znaczący udział mają również Kiribati Uniting Church oraz lokalne wspólnoty protestanckie wyrosłe z XIX-wiecznych misji.
Brak rzek powierzchniowych
Kiribati należy do państw bez stałych rzek. Płaskie atole koralowe nie mają wzniesień zdolnych do utworzenia trwałych cieków, a opady szybko przesączają się do podziemnych soczewek słodkiej wody.
Oficjalna nazwa republiki
Pełna nazwa kraju brzmi Republika Kiribati. W języku gilbertańskim nazwa wymawiana jest „Kiribas”, ponieważ głoska „ti” ma w tym języku brzmienie zbliżone do polskiego „s”.
Prezydencki model państwa
Kiribati jest republiką prezydencką, w której prezydent - Beretitenti - jest jednocześnie głową państwa i szefem rządu. Parlament Maneaba ni Maungatabu wybiera go spośród własnych kandydatów.
Polacy na odległych atolach
Nie istnieją wiarygodne rejestry wskazujące na stałą polską diasporę w Kiribati. Sporadycznie przebywają tam zagraniczni specjaliści, pracownicy organizacji międzynarodowych i wolontariusze.
Najwyższy punkt Banaby
Najwyższy punkt kraju leży na wyspie Banaba i osiąga około 81 m n.p.m. W przeciwieństwie do płaskich atoli koralowych Banaba jest wyniesioną wyspą wapienną, silnie przekształconą przez wydobycie fosforytów.
Państwowa dewiza narodowa
Motto Kiribati brzmi „Te Mauri, Te Raoi ao Te Tabomoa”, co tłumaczy się jako „Zdrowie, Pokój i Powodzenie”. Widnieje ono na wstędze pod herbem z fregatą i wschodzącym słońcem.
Najwcześniejsza strefa czasowa
Wyspy Line, w tym Kiritimati, używają czasu UTC+14, najbardziej wysuniętej do przodu strefy czasowej świata. Dlatego nowy dzień i Nowy Rok zaczynają się tam wcześniej niż w większości państw.
Zagrożenie wzrostem poziomu morza
Atolom Kiribati zagraża podnoszenie poziomu morza, erozja brzegów oraz coraz częstsze zalewanie wodami sztormowymi. Nie da się jednak rzetelnie wskazać roku 2050 jako pewnej daty całkowitego zatopienia państwa.
Państwo rozrzucone po Pacyfiku
Kiribati tworzą trzy grupy wysp: Gilberta, Feniksa i Line, a także pojedyncza wyspa Banaba. Odległość między skrajnymi częściami kraju wynosi blisko 4 000 km ze wschodu na zachód.
Trzydzieści trzy wyspy i atole
Państwo obejmuje 32 atole oraz wyniesioną wyspę koralową Banaba. W grupie Gilberta znajduje się 16 wysp i atoli, w Feniksa osiem, a do Kiribati należy osiem z jedenastu wysp Line.
Zasolenie podziemnych rezerwuarów
Woda pitna pochodzi głównie z cienkich soczewek podziemnej wody słodkiej. Przypływy sztormowe i nadmierne pobory powodują ich zasalanie, ograniczając dostęp do bezpiecznej wody na gęsto zaludnionej Tarawie.
Wioska Poland na Kiritimati
Na wyspie Kiritimati istnieje osada Poland, nazwana na cześć Stanisława Pełczyńskiego. Polski zarządca plantacji kokosowej w latach 30. XX wieku wprowadzał systemy nawadniania i sadził drzewa odporne na suszę.
Brak temperatur ujemnych
Kiribati należy do nielicznych państw, gdzie w historii pomiarów nie zanotowano mrozu. Równikowe położenie, ciepły ocean i minimalna wysokość nad poziomem morza utrzymują temperatury przez cały rok powyżej 18°C.
Historyczna płaca minimalna
Podawana stawka 1,6 AUD za godzinę pochodzi z danych z 2014 roku i ma wyłącznie wartość historyczną. Aktualne wynagrodzenia regulują decyzje rządowe, układy zbiorowe i warunki zatrudnienia w sektorze publicznym.
Bezrobocie poza formalnym sektorem
Stopa bezrobocia wynosząca 38,2% pochodzi z 2006 roku. Na atolu wiele osób utrzymuje się z rybołówstwa, uprawy palmy kokosowej, pomocy rodzinnej i pracy nieformalnej, których statystyki nie opisują precyzyjnie.
Spożycie czystego alkoholu
Przeciętny pełnoletni mieszkaniec spożywa rocznie około 3 litrów czystego alkoholu. Wskaźnik jest niższy od średniej globalnej, lecz nie uwzględnia społecznych skutków picia w małych wspólnotach wyspiarskich.
Struktura konsumpcji trunków
W spożyciu alkoholu dominują spirytualia, odpowiadające za około 61% czystego alkoholu. Piwo stanowi około 37%, a wino zaledwie 2%, co odzwierciedla koszt importu produktów winnych.
Dziewięcioletni obowiązek edukacyjny
Obowiązkowa edukacja trwa 9 lat i rozpoczyna się zwykle w wieku sześciu lat. Największe wyzwania systemu szkolnego wynikają z transportu uczniów między rozproszonymi wyspami.
Początek nauki szkolnej
Dzieci rozpoczynają szkołę w wieku 6 lat. Językiem lokalnym jest gilbertański, natomiast angielski odgrywa istotną rolę w edukacji średniej i administracji państwowej.
Problematyczne rankingi IQ
Podawanie średniej IQ 85 dla całego społeczeństwa nie jest rzetelnym opisem poziomu edukacji. Wyniki takich zestawień zależą od języka testu, próby badawczej i warunków zdrowotno-społecznych.
Prędkość w terenie zabudowanym
Podstawowy limit prędkości w obszarze zabudowanym wynosi 40 km/h. Na wąskich drogach Tarawy i Kiritimati ograniczenie chroni pieszych oraz rowerzystów poruszających się bez chodników.
Limit poza zabudową
Poza terenami zabudowanymi maksymalna dopuszczalna prędkość wynosi 60 km/h. Ze względu na krótkie drogi atoli i liczne odcinki piaszczyste wyższe prędkości są praktycznie rzadkie.
Limit alkoholu dla kierowców
Dopuszczalny poziom alkoholu we krwi kierowcy wynosi 0,8 promila. Na atolu, gdzie główna droga bywa jedynym korytarzem transportowym, skutki wypadków mogą odciąć całe osiedla od usług.
Niska liczba ofiar drogowych
W 2019 roku w wypadkach drogowych zginęły 2 osoby, czyli 1,9 na 100 tysięcy mieszkańców. Niewielka liczba pojazdów i niskie limity prędkości ograniczają skalę najcięższych kolizji.
Lewostronny ruch drogowy
W Kiribati obowiązuje ruch lewostronny, będący dziedzictwem brytyjskiego panowania kolonialnego. Układ dróg jest szczególnie prosty na Tarawie, gdzie trasa biegnie wzdłuż wąskiego grzbietu atolu.
Wskaźnik motoryzacji atoli
W 2020 roku zarejestrowano 4 048 pojazdów, czyli około 34 na 1 000 mieszkańców. Transport prywatny skupia się głównie na Tarawie Południowej, gdzie połączono część wysepek groblami.
zobacz: Pojazdy mechaniczne w krajach świata
Skala ubóstwa dochodowego
Około 34,7% populacji żyje za mniej niż równowartość 12 zł dziennie. W małej gospodarce wyspiarskiej koszt importowanej żywności i paliw może szybko zmieniać realną wartość dochodów.
Sieć dróg na niskich atolach
Łączna długość dróg utwardzonych wynosi około 670 km. Budowa i utrzymanie tras są kosztowne, ponieważ podłoże tworzy luźny koral, a fale sztormowe podmywają pasy nadbrzeżne.
Rozproszona infrastruktura lotnicza
Kiribati ma 19 lotnisk, z których cztery posiadają utwardzone pasy startowe. Lotniska są niezbędne dla kontaktu między atolami, gdzie podróż morska może trwać wiele dni.
Dostęp do internetu
W 2018 roku z internetu korzystało około 15 947 osób, czyli 14% społeczeństwa. Brak tanich łączy, duże odległości i ograniczona infrastruktura energetyczna długo utrudniały cyfryzację kraju.
Konta społecznościowe
W 2018 roku z Kiribati pochodziło około 10 000 kont na Facebooku. Liczba profili nie odpowiada liczbie użytkowników, ponieważ część mieszkańców ma kilka kont lub korzysta z profili rodzinnych.
Narodowa domena internetowa
Krajową domeną najwyższego poziomu jest .ki, delegowana dla Kiribati w 1995 roku. Rozszerzenie.kg należy do Kirgistanu, a nie do państwa wyspiarskiego na Pacyfiku.
Adresy z końcówką.ki
Wśród rozpoznawalnych stron z domeną .ki działają witryny lokalne i skrócone adresy internetowe. Lista najpopularniejszych serwisów stale się zmienia, dlatego nie powinna być traktowana jako trwały ranking.
Wielkość gospodarki narodowej
W 2023 roku nominalny PKB Kiribati oszacowano na około 246 mln USD. Dochody tworzą rybołówstwo licencyjne, pomoc zagraniczna, przekazy od marynarzy oraz sektor publiczny.
Dług wobec zagranicy
Na początku 2014 roku dług zagraniczny wynosił około 13,6 mln USD. W niewielkiej gospodarce wyspiarskiej większe znaczenie niż sama kwota mają warunki kredytów i niestabilność dochodów budżetowych.
Nadwaga w populacji dorosłych
Około 46% dorosłych mieszkańców ma nadwagę. Dieta oparta na importowanym ryżu, mące i produktach przetworzonych wypiera część tradycyjnego rybołówstwa oraz żywności z palmy kokosowej.
Niska średnia konsumpcja tytoniu
Średnia wynosząca 2 papierosy miesięcznie odnosi się do całej populacji dorosłych, łącznie z osobami niepalącymi. Nie pokazuje więc faktycznej intensywności palenia wśród samych konsumentów tytoniu.
Rekord chłodu na Tabuaeran
Najniższa zanotowana temperatura wyniosła 18,3°C na atolu Tabuaeran. Nocne ochłodzenia są możliwe podczas zachmurzenia i silniejszych wiatrów, lecz nie przypominają klimatu kontynentalnego.
Rekordowy upał Banaby
Najwyższa temperatura wyniosła 35,6°C na wyspie Banaba. Wyniesiona, skalista wyspa nagrzewa się inaczej niż niskie atole, gdzie wilgotność i bryza oceaniczna łagodzą skrajne wartości.
Oczekiwana długość życia
W 2018 roku średnia długość życia wynosiła 66,1 roku; dla kobiet 68,6 roku, a dla mężczyzn 63,6 roku. Wyzwaniami zdrowotnymi pozostają cukrzyca, choroby serca i ograniczony dostęp do specjalistów.
Wiek pierwszego macierzyństwa
Średni wiek kobiet przy urodzeniu pierwszego dziecka wynosi około 23,1 roku. Wskaźnik jest niższy niż w Europie, lecz różni się między Tarawą a odległymi wyspami zewnętrznymi.
Dzietność współczesnych rodzin
Współczynnik dzietności wynosi około 2,5 dziecka na kobietę. W połączeniu z młodą strukturą wieku utrzymuje to szybki wzrost liczby mieszkańców najbardziej zaludnionych atoli.
Mediana wieku mieszkańców
Mediana wieku populacji wynosi około 26,9 roku. Społeczeństwo pozostaje młode, ale na Tarawie rosną problemy mieszkaniowe, sanitarne i związane z dostępem do pracy.
Struktura grup wiekowych
Dzieci do 14. roku życia stanowią 30,77% populacji, osoby w wieku 15-64 lata 65,17%, a seniorzy powyżej 65 lat 4,06%.
Roczna dynamika ludności
W ciągu roku rodzi się około 2 400 dzieci, podczas gdy umiera około 810 osób. Dodatni przyrost naturalny zwiększa presję na grunty i zasoby wody na niskich atolach.
Użytkowanie ziemi na atolach
Grunty rolne zajmują około 340 km², czyli około 42% powierzchni lądowej kraju. Dominują plantacje palmy kokosowej, pandanus, taro bagienne i niewielkie uprawy przydomowe.
Prawa wyborcze kobiet
Kobiety uzyskały prawo głosu w wyborach kolonialnych w 1967 roku. Po odzyskaniu niepodległości zasada powszechnego prawa wyborczego została zachowana w konstytucji republiki.
Czas rejestracji przedsiębiorstwa
Formalności związane z założeniem firmy trwały średnio około 21 dni. Dane pochodzą z międzynarodowych porównań administracyjnych i mogą zmieniać się wraz z cyfryzacją usług państwowych.
Akcesja do Organizacji Narodów Zjednoczonych
Kiribati zostało członkiem ONZ 14 września 1999 roku, dwadzieścia lat po ogłoszeniu niepodległości. Członkostwo wzmocniło pozycję kraju w negocjacjach klimatycznych.
Urbanizacja Tarawy Południowej
Na obszarach miejskich mieszka około 45,6% ludności, czyli około 58 tysięcy osób. Największa koncentracja występuje na Tarawie Południowej, gdzie zagęszczenie zabudowy obciąża kanalizację i zasoby wody.
Niska lesistość koralowych wysp
Lasy zajmują zaledwie 22 km², czyli około 2,7% powierzchni państwa. Niskie atole nie tworzą zwartych lasów, a główną roślinność stanowią palmy kokosowe, pandanusy i krzewy przybrzeżne.
Kara śmierci poza systemem prawnym
Kiribati nie wykonuje kary śmierci, a współczesne prawo republiki jej nie przewiduje. Informacja o egzekucji w 1979 roku nie znajduje potwierdzenia w wiarygodnych zestawieniach prawnych.
Dystans do Majuro
Najbliższą stolicą państwową od Bairiki jest Majuro na Wyspach Marshalla, oddalone w linii prostej o około 664 km. Połączenia między atolami zależą od ograniczonej siatki lotów regionalnych.
Najdalsza stolica od Bairiki
Najdalej położoną stolicą od Bairiki jest Jamusukro na Wybrzeżu Kości Słoniowej, oddalone o około 19 089 km. Tak duży dystans pokazuje, jak centralny Pacyfik jest oddalony od Afryki Zachodniej.
Stała temperatura równikowa
Średnia temperatura powietrza wynosi około 28°C zarówno w styczniu, jak i w lipcu. Pory roku określają tam bardziej opady i wiatr niż zmiany termiczne.
Wynagrodzenia w dolarach australijskich
Średnie wynagrodzenie w 2022 roku podawano na poziomie około 943 AUD miesięcznie. Kiribati używa własnego dolara kiribatyjskiego, który jest powiązany z dolarem australijskim i funkcjonuje obok AUD.
Pochodzenie nazwy Kiribati
Nazwa Kiribati to gilbertańska adaptacja angielskiego słowa „Gilberts”, odnoszącego się do Wysp Gilberta. W miejscowej fonetyce końcówka „ti” brzmi jak „s”, stąd wymowa „Kiribas”.
Długość linii brzegowej
Łączna długość linii brzegowej państwa wynosi około 1 143 km. Wybrzeże jest niskie, piaszczyste i koralowe, dlatego jego przebieg stale zmieniają sztormy, prądy oraz narastanie raf.
Zniknięcie wysp Tebua Tarawa
W 1999 roku niezamieszkane wysepki Tebua Tarawa i Abanuea w grupie Tarawa zniknęły pod wpływem erozji oraz fal sztormowych. Ich los stał się symbolem podatności atoli na zmiany oceaniczne.
Największy atol świata
Kiritimati, czyli Wyspa Bożego Narodzenia, ma około 388 km² powierzchni lądowej i stanowi blisko połowę lądów Kiribati. Jest powszechnie uznawana za największy atol świata pod względem powierzchni lądowej.
Państwo na czterech półkulach
Kiribati jest jedynym państwem rozciągającym się przez wszystkie cztery półkule: północną, południową, wschodnią i zachodnią. Wynika to z położenia wysp po obu stronach równika i południka 180°.
Umiarkowana inflacja konsumencka
W 2021 roku inflacja wyniosła około 2,05%. Ceny w Kiribati silnie zależą od kosztu paliwa i importowanej żywności, dlatego niewielkie gospodarki atoli odczuwają globalne wahania szczególnie szybko.
zobacz: Rezerwy złota na świecie
Rezerwat Wysp Feniksa
Phoenix Islands Protected Area obejmuje około 408 250 km² oceanu i wysp, dzięki czemu należy do największych morskich obszarów chronionych świata. Wpisano go na Listę UNESCO w 2010 roku.
Osiem atoli bez stałych mieszkańców
Grupa Wysp Feniksa składa się z 8 wysp i atoli, z których większość pozostaje niezamieszkana. Ochrona ich raf, ptaków morskich i podwodnych gór ma znaczenie dla całego środkowego Pacyfiku.
Fundusz po fosforytach
Brytyjska administracja utworzyła w 1956 roku Revenue Equalization Reserve Fund, aby odkładać tantiemy z wydobycia fosforytów na Banabie. Fundusz miał zabezpieczyć dochody kraju po wyczerpaniu złoża.
Fosforytowa tragedia Banaby
Eksploatacja fosforytów na Banabie rozpoczęła się w 1900 roku i zniszczyła znaczną część powierzchni wyspy. Wielu mieszkańców przesiedlono po II wojnie światowej na wyspę Rabi na Fidżi.
Zmiana przebiegu linii daty
1 stycznia 1995 roku Kiribati przesunęło międzynarodową linię zmiany daty na wschód od całego kraju. Wyspy Line przeszły z UTC−10 na UTC+14, dzięki czemu państwo przestało funkcjonować w dwóch różnych datach.
Bitwa o Tarawę
W listopadzie 1943 roku amerykańscy marines zdobywali atol Betio na Tarawie z rąk Japonii. Walki trwały 76 godzin i kosztowały życie ponad tysiąca żołnierzy USA oraz niemal całego japońskiego garnizonu.
Tradycyjny dom zebrań
Maneaba to duży, otwarty dom zgromadzeń o wysokim dachu, będący centrum narad i ceremonii. Parlament kraju nosi nazwę Maneaba ni Maungatabu, czyli „Dom Świętej Góry”.
Głowice z zębami rekinów
Przed kontaktem z Europejczykami wojownicy z Wysp Gilberta używali mieczy i włóczni obsadzonych zębami rekina. Ostrza mocowano włóknem kokosowym, tworząc broń skuteczną, lecz trudną do naprawy.

Dodaj ciekawostkę

19 ciekawostek o armii Iranu

Poznaj siły zbrojne Iranu: równoległą armię Pasdaran, podziemne miasta rakietowe, legendarne myśliwce F-14 Tomcat i taktykę roju motorówek. Sprawdź!

Tanie podróżowanie po Egipcie

Egipt to nie tylko luksusowe resorty. Dowiedz się, jak zaplanować tanie podróżowanie po Egipcie. Poznaj sposoby na tani transport, noclegi u lokalsów i uliczne jedzenie.

15 ciekawostek o edukacji w Meksyku

Poznaj realia meksykańskiego szkolnictwa. Sprawdź, jak działają lekcje z satelity, patriotyczne poniedziałki, darmowe podręczniki i system oceniania.

Jakie jest najlepsze zoo w Polsce i co warto w nim zobaczyć

Wybór najlepszego zoo w Polsce to zadanie złożone, ponieważ każdy obiekt oferuje unikalne doświadczenia i kolekcje zwierząt. Ocena ogrodu zoologicznego zależy od wielu czynników, takich jak dobrostan zwierząt, programy hodowlane, wartość edukacyjna oraz dodatkowe atrakcje. Warto przyjrzeć się kluczowym kryteriom, które pomagają wyłonić liderów w tej kategorii i sprawdzić, które placówki wyróżniają się na tle innych pod względem rzadkich gatunków i nowoczesnej infrastruktury.