Afganistan ciekawostki

Geografia i informacje ogólne Afganistanu

1. Afganistan to państwo wciśnięte w sam środek Azji, bez dostępu do morza. To sprawia, że od wieków był "autostradą" dla kupców i armii wędrujących między Wschodem a Zachodem.
2. Od sierpnia 2021 roku, po powrocie Talibów do władzy, kraj oficjalnie nazywa się Islamskim Emiratem Afganistanu. Poprzednia nazwa – Islamska Republika – przeszła do historii.
3. Kabul to nie tylko stolica, ale i jedno z najwyżej położonych miast stołecznych na świecie (ok. 1790 m n.p.m.).
4. Mimo że oficjalnymi językami są paszto i dari (odmiana perskiego), w kraju usłyszysz dziesiątki dialektów. Dari pełni rolę lingua franca – języka, w którym dogadują się różne plemiona.
5. Powierzchnia Afganistanu wynosi 652 230 km², co czyni go krajem ponad dwukrotnie większym od Polski.

   

6. Średnia gęstość zaludnienia wynosi około 65 osób na km², co wynika z dużego udziału terenów górskich i pustynnych.
7. Najwyższym szczytem Afganistanu jest Noszak (7 492 m n.p.m.) leżący w paśmie Hindukusz.
8. Najniżej położonym punktem w kraju jest dolina rzeki Amu-daria na wysokości 258 m n.p.m.
9. Najdłuższą rzeką Afganistanu jest Helmand o długości około 1150 km, ważna dla nawadniania południowych regionów.
10. Grunty rolne, głównie pastwiska, zajmują około 58% powierzchni kraju.
11. Lasy pokrywają jedynie około 1,2% powierzchni Afganistanu, co jest skutkiem wieloletniej wycinki na opał.
12. Najwyżej położoną stałą osadą w Afganistanie jest Qarabolaq, leżący na wysokości około 4 139 m n.p.m.
13. Klimat Afganistanu cechuje się dużą amplitudą temperatur, od około -52°C zimą do prawie 50°C latem.
14. Z Kabulu jest około 369 km w linii prostej do Islamabadu w Pakistanie i ponad 16 000 km do Santiago w Chile.
15. Korytarz Wachański na wschodzie kraju powstał w XIX wieku jako strefa buforowa między Imperium Brytyjskim a Rosyjskim.

    

16. Afganistan ma nietypową strefę czasową UTC+4:30, różniącą się od czasu uniwersalnego o cztery i pół godziny.
17. Narodowym kwiatem Afganistanu jest tulipan, dziko rosnący na górskich zboczach.

    zobacz: 28 ciekawostek o geografii Afganistanu

Społeczeństwo i demografia Afganistanu

1. W 2025 roku populacja Afganistanu szacowana jest na ponad 43 miliony mieszkańców.
2. Najliczniejszą grupą etniczną są Pasztunowie, a ważne mniejszości stanowią Tadżycy, Hazarowie i Uzbecy.
3. Niemal 99,7% mieszkańców wyznaje islam, głównie w sunnickim odłamie.
4. Oficjalne motto kraju brzmi „Nie ma boga prócz Allaha, a Mahomet jest Jego prorokiem”.
5. Społeczeństwo Afganistanu jest bardzo młode – średni wiek mieszkańców wynosi około 23 lata.
6. Około 41% populacji stanowią osoby poniżej 15. roku życia, a jedynie około 2,6% to osoby powyżej 65. roku życia.
7. Średnia długość życia w Afganistanie wynosi około 62–64 lata i jest niższa niż średnia światowa.
8. Na 1000 urodzeń aż około 115 dzieci umiera przed ukończeniem pierwszego roku życia.
9. Afganistan ma jedną z najwyższych na świecie umieralności matek, głównie z powodu braku dostępu do opieki medycznej na prowincji.
10. Przeciętna Afganka rodzi ponad pięcioro dzieci, a pierwsze dziecko rodzi zwykle około 20. roku życia.
11. Prawo przewiduje minimalny wiek małżeństwa 16 lat dla kobiet i 18 lat dla mężczyzn, choć praktyka na wsiach bywa inna.
12. W wyniku wieloletnich konfliktów w wielu wioskach występuje bardzo wysoki odsetek wdów samotnie wychowujących dzieci.
13. Afganistan jest obecnie jedynym krajem na świecie, w którym dziewczętom zakazano edukacji powyżej szóstej klasy szkoły podstawowej.
14. Ponad 60% dorosłych mieszkańców nie potrafi czytać ani pisać, co szczególnie dotyczy kobiet na terenach wiejskich.

    zobacz: 11 ciekawostek o edukacji w Afganistanie

15. Średni poziom IQ w badaniach międzynarodowych szacuje się na około 84, co wiąże się m.in. z ograniczonym dostępem do edukacji.
16. Gruźlica pozostaje jedną z głównych chorób zakaźnych powodujących zgony w Afganistanie.
17. Około 30% ludności mieszka w miastach, a Kabul, Herat i Mazar-i-Szarif należą do najszybciej rosnących ośrodków.
18. Miliony Afgańczyków żyją jako uchodźcy głównie w Iranie, Pakistanie i krajach europejskich, zwłaszcza w Niemczech.

    zobacz: 25 ciekawostek o społeczeństwie o społeczeństwie Afganistanu

Historia Afganistanu

1. Obecność człowieka na terenach dzisiejszego Afganistanu sięga co najmniej 50 000 lat.
2. Miasto Balch, dawniej nazywane „Matką Miast”, jest jednym z najstarszych nieprzerwanie zamieszkanych miast świata.
3. Przez wieki Afganistan był kluczowym węzłem Jedwabnego Szlaku, łączącym Chiny z basenem Morza Śródziemnego.
4. Nazwa Kandahar prawdopodobnie wywodzi się od imienia Aleksandra Wielkiego, który założył tam miasto w IV wieku p.n.e.
5. W dolinie Bamian do 2001 roku stały dwa gigantyczne posągi Buddy, które zostały wysadzone przez Talibów.
6. Minaret w Dżam, wysoki na około 65 metrów, jest jednym z najwyższych ceglanych minaretów na świecie.

   

7. Afganistan uzyskał pełną niepodległość od Wielkiej Brytanii 19 sierpnia 1919 roku.
8. Na początku XX wieku wydawano gazetę „Seraj-al-Akhbar”, która była ważnym głosem reformatorów.
9. Afganistan jest członkiem Organizacji Narodów Zjednoczonych od 1946 roku.
10. W latach 60. i 70. XX wieku Kabul był znanym przystankiem na „Szlaku Hipisów” prowadzącym do Indii.
11. W czasie radzieckiej interwencji w latach 1979–1989 na terenie kraju rozmieszczono około 10 milionów min lądowych.
12. Do dziś na afgańskich bezdrożach można spotkać porzucone wraki radzieckich pojazdów wojskowych.
13. W 2014 roku po raz pierwszy w historii kraju doszło do stosunkowo pokojowego przekazania władzy między prezydentami.
14. Po powrocie Talibów do władzy w 2021 roku zmieniono flagę na białą z czarnym wyznaniem wiary.
15. Ze względu na słabość instytucji państwowych Afganistan bywa określany mianem „państwa upadłego”.
16. Zablon Simintov, ostatni znany Żyd mieszkający w Afganistanie, wyemigrował z kraju we wrześniu 2021 roku.
17. Dawny „Bazar Busha” w Kabulu, znany z handlu sprzętem z baz wojsk USA, został przemianowany na „Bazar Mudżahedinów”.
18. Kara śmierci jest w Afganistanie legalna i wciąż stosowana, często z dużym rozgłosem.
19. Afgański paszport umożliwia podróż bezwizową tylko do niewielkiej liczby państw, co czyni go jednym z najsłabszych na świecie.

    zobacz: 17 ciekawostek o historii Afganistanu

Gospodarka i zasoby Afganistanu

1. Afganistan, mimo bogactw surowcowych, pozostaje jednym z najbiedniejszych krajów świata.
2. W prowincji Badachszan działają jedne z najstarszych na świecie kopalni lapis lazuli, eksploatowane od tysięcy lat.
3. Lapis lazuli z Afganistanu został wykorzystany m.in. w masce pośmiertnej faraona Tutanchamona.
4. Szacuje się, że wartość afgańskich złóż litu, miedzi i innych metali może przekraczać bilion dolarów.
5. Afgański szafran regularnie zdobywa nagrody za najwyższą jakość i uchodzi za jeden z najlepszych na świecie. ​
6. Granaty z Kandaharu są cenione na rynkach zagranicznych za wyjątkową słodycz i wielkość.
7. W Afganistanie uprawia się ponad 60 odmian winogron, z których produkuje się głównie rodzynki.
8. Po wprowadzeniu przez Talibów zakazu uprawy maku w 2023 roku produkcja opium drastycznie spadła w porównaniu z latami poprzednimi.
9. Walutą Afganistanu jest afgani (AFN), którego kurs jest bardzo wrażliwy na sytuację polityczną.

   

10. PKB Afganistanu utrzymuje się na poziomie kilkunastu miliardów dolarów rocznie, co jest wartością bardzo niską w skali globalnej.
11. Przeciętny miesięczny dochód mieszkańca jest równowartością zaledwie kilkuset złotych.
12. System podatkowy funkcjonuje słabo, a duża część gospodarki działa w szarej strefie.
13. Ceny żywności i paliw silnie zależą od przepustowości granic z Pakistanem i Iranem.
14. Znaczna część rezerw walutowych Afganistanu została zamrożona w zagranicznych bankach po 2021 roku.
15. Poziom zadłużenia publicznego jest relatywnie niski, lecz dostęp kraju do nowych kredytów jest bardzo ograniczony.
16. Gospodarka w dużej mierze opiera się na przelewach od Afgańczyków pracujących za granicą.
17. Założenie firmy jest w teorii możliwe w ciągu około tygodnia, jednak w praktyce utrudniają to biurokracja i korupcja.
18. Afganistan importuje znaczną część energii elektrycznej z krajów ościennych, co skutkuje częstymi przerwami w dostawach.
19. Przemysł jest słabo rozwinięty, a większość dóbr konsumpcyjnych pochodzi z importu.

    zobacz: 11 ciekawostek o gospodarce i finansach Afganistanu

Siły zbrojne Afganistanu

1. Niloofar Rhamani została pierwszą kobietą-pilotem w historii afgańskich sił powietrznych, stając się symbolem zmian przed 2021 rokiem.
2. Regularna armia wyszkolona i wspierana przez NATO praktycznie rozpadła się podczas ofensywy Talibów latem 2021 roku.
3. Obecne siły zbrojne dysponują dużą ilością sprzętu wojskowego przejętego po wycofaniu się armii USA i dawnej armii rządowej.
4. Brak wiarygodnych danych liczbowych uniemożliwia dokładną ocenę wielkości i możliwości obecnych sił wojskowych.
5. W wielu jednostkach wciąż używa się radzieckich karabinków Kałasznikowa z czasów zimnej wojny.

   zobacz: 17 ciekawostek o armii Afganistanu

Kultura i życie codzienne Afganistanu

1. Narodowym sportem Afganistanu jest Buzkashi, w którym jeźdźcy na koniach walczą o korpus kozła.
2. Popularną formą rozrywki są walki latawców, w których linki powleka się szkłem, aby przeciąć sznur przeciwnika.
3. W Afganistanie obowiązuje kalendarz słoneczny, w którym nowy rok zaczyna się 21 marca.
4. Święto Nawroz, obchodzone w pierwszy dzień wiosny, łączy elementy tradycji perskiej i lokalnych zwyczajów.

   zobacz: 8 ciekawostek o świętach w Afganistanie

5. Pasztunowie kierują się tradycyjnym kodeksem Pashtunwali, nakazującym m.in. bezwzględną ochronę gościa.
6. Słynny poeta i mistyk Rumi urodził się w mieście Balch na terenie dzisiejszego Afganistanu.
7. W Heracie odbywają się tradycyjne czwartkowe wieczory poetyckie, podczas których mieszkańcy recytują poezję klasyczną i współczesną.
8. Narodową potrawą Afganistanu jest Kabuli Pulao, czyli ryż z mięsem, marchewką i rodzynkami.
9. Chleb typu naan jest traktowany z dużym szacunkiem; nie powinno się go wyrzucać ani pozostawiać na ziemi.
10. Miejsce siedzenia przy stole ma znaczenie – najbardziej szanowany gość siada najdalej od drzwi wejściowych.
11. W Afganistanie używa się tradycyjnej nazwy Lehistan na określenie Polski.
12. Przez prawie dwie dekady w Afganistanie stacjonowali polscy żołnierze, głównie w prowincji Ghazni i okolicach.
13. Wielu Afgańczyków oficjalnie przyjmuje datę 1 stycznia jako dzień urodzin z powodu braku dokładnych metryk.
14. Szarbat Gula, znana jako „afgańska dziewczyna” z okładki National Geographic, przez wiele lat nie wiedziała o swojej światowej sławie.
15. Po powrocie Talibów do władzy kobiecy sport został w dużej mierze zakazany, a wiele sportsmenek musiało uciec z kraju.
16. Afganistan został wykluczony z Igrzysk Olimpijskich w Sydney w 2000 roku z powodu łamania praw kobiet.

    zobacz: 10 ciekawostek o sporcie w Afganistanie

17. Arnold Schwarzenegger jest w Afganistanie bardzo popularny, a jego wizerunek często zdobi lokalne siłownie.
18. Spożycie alkoholu w kraju jest znikome z uwagi na zakazy religijne i prawne.
19. Narodowym zwierzęciem Afganistanu jest pantera śnieżna, zamieszkująca wysokie partie gór.

    

20. Chart afgański pochodzi z tego regionu i pierwotnie był wykorzystywany do polowań w trudnym, górzystym terenie.
21. W górach Afganistanu żyje koza śruboroga Markur, wyróżniająca się spiralnymi rogami.
22. Zimy w Afganistanie bywają bardzo surowe. W 2008 roku śnieżyce spowodowały śmierć ponad 900 osób.

    zobacz: 10 najbardziej śmiercionośnych śnieżyc

23. Posiadanie broni palnej na prowincji jest powszechne i postrzegane jako konieczny środek samoobrony.
24. W Kabulu istniała podziemna scena muzyki metalowej; zespoły takie jak District Unknown grały koncerty w obawie o bezpieczeństwo. ​

Transport, internet i technologie w Afganistanie

1. W 1979 roku Afganistan przeszedł z ruchu lewostronnego na prawostronny, aby dostosować się do sąsiadów.
2. Maksymalna prędkość dopuszczalna na drogach wynosi 90 km/h, choć stan nawierzchni często uniemożliwia tak szybką jazdę.
3. Obowiązuje zerowy limit alkoholu we krwi kierowców, czyli 0,0 promila.
4. Afganistan należy do krajów o bardzo wysokiej śmiertelności w wypadkach drogowych.

   zobacz: Śmiertelne wypadki drogowe w krajach świata

5. Większość dróg to drogi gruntowe, które w porze deszczowej stają się trudno przejezdne.
6. Sieć kolejowa jest bardzo skromna i ogranicza się do kilku krótkich odcinków przygranicznych.
7. Lotnisko w Kabulu, położone na znacznej wysokości, wymaga od samolotów ograniczenia masy startowej.
8. Afganistan utrzymuje niewielką flotę handlową pływającą pod własną banderą, mimo braku dostępu do morza.
9. Z 52 lotnisk w kraju tylko 23 mają utwardzone pasy startowe.
10. Najpopularniejszym samochodem w Afganistanie jest używana Toyota Corolla, ceniona za prostotę i wytrzymałość.
11. Krajową domeną internetową Afganistanu jest .af, wprowadzona w 1997 roku.
12. Dostęp do internetu ma jedynie około jednej czwartej mieszkańców, głównie w większych miastach. ​
13. Średnia prędkość internetu w 2024 roku wynosiła około 8 Mb/s, co plasuje Afganistan w dolnej części światowych rankingów.

    zobacz: Prędkość internetu na świecie

14. Facebook jest w Afganistanie najpopularniejszą siecią społecznościową i często pełni rolę głównego źródła informacji.
15. Wśród popularnych stron z domeną .af znajdują się serwisy rządowe i portale sportowe z wynikami meczów krykieta.
16. Afgańska reprezentacja w krykiecie odnosi sukcesy na arenie międzynarodowej, co jest dla mieszkańców ważnym źródłem dumy narodowej.