Gujana ciekawostki

Gujana jest jedynym anglojęzycznym państwem Ameryki Południowej, gdzie nadrzeczne miasta i uprawy ryżu leżą przy niskim wybrzeżu Atlantyku, a niemal całe wnętrze wypełniają lasy Tarczy Gujańskiej. Kraj łączy wodospad Kaieteur, rzekę Essequibo, kulturę potomków mieszkańców Indii i Afryki oraz gwałtowną przemianę gospodarczą po odkryciu ropy na szelfie Stabroek.

Kontynent: Ameryka Południowa
Stolica: Georgetown
Język: angielski
Waluta: dolar gujański,
1 PLN = 52,19 GYD (kurs: luty 2022)
Ludność: 799 570 (2022)
Powierzchnia: 214 969 km²

Ostatnia aktualizacja: 2026-09-23 14:33:12

76 ciekawostek o Gujanie - poznaj nieznane

Niepodległość od Wielkiej Brytanii
Gujana uzyskała niepodległość od Wielkiej Brytanii 26 maja 1966 roku. Cztery lata później, 23 lutego 1970 roku, ogłoszono republikę i przyjęto nazwę Spółdzielcza Republika Gujany.
Gęstość zaludnienia kraju
Średnia gęstość zaludnienia wynosi około 3,7 osoby/km², jedną z najniższych w Ameryce Południowej. Większość ludności mieszka na wąskim, nisko położonym pasie wybrzeża Atlantyku.
Skala państwa wobec Polski
Gujana ma powierzchnię około 214 970 km², co czyni ją około 1,5 raza mniejszą od Polski. Ponad trzy czwarte terytorium zajmują lasy, rzeki i słabo zaludnione obszary Tarczy Gujańskiej.
Protestanckie wspólnoty wyznaniowe
Protestanci stanowią około 33% mieszkańców, ale kraj jest religijnie zróżnicowany. Znaczące wspólnoty tworzą również hinduiści, katolicy, muzułmanie i rastafarianie.
Rzeka Essequibo
Najdłuższą rzeką kraju jest Essequibo, licząca około 1 000 km. Jej szerokie ujście tworzy labirynt wysp, namorzynów i kanałów, a w dorzeczu leży większość słabo zaludnionego wnętrza kraju.
Oficjalna nazwa republiki
Pełna nazwa brzmi Spółdzielcza Republika Gujany (Co-operative Republic of Guyana). Określenie „spółdzielcza” zachowano po okresie polityki zwanej cooperative socialism.
Republika parlamentarna
Gujana jest republiką prezydencką z jednoizbowym Zgromadzeniem Narodowym. Prezydent jest zarazem głową państwa i szefem rządu, a jego pozycja jest silniejsza niż w klasycznej republice parlamentarnej.
Polacy w Gujanie
Brakuje publicznych danych potwierdzających stały pobyt dokładnie 100 Polaków w kraju. Niewielka grupa może być związana z biznesem, dyplomacją, organizacjami rozwojowymi i projektami energetycznymi.
Szczyt Mount Roraima
Najwyższym punktem Gujany jest Mount Roraima o wysokości około 2 810 m n.p.m., leżący na styku granic Gujany, Brazylii i Wenezueli. Płaski szczyt tepui tworzy jeden z najbardziej rozpoznawalnych krajobrazów Tarczy Gujańskiej.
Dewiza wieloetnicznego państwa
Motto kraju brzmi „One People, One Nation, One Destiny”, czyli „Jedni ludzie, jeden naród, jedno przeznaczenie”. Odnosi się do społeczeństwa złożonego z wielu grup etnicznych i religijnych.
Lasy, góry i mokradła
Gujana skupia na małym obszarze lasy tropikalne, sawanny Rupununi, góry stołowe, namorzyny i wielkie rzeki. Zamiast ogólnika o „wszystkim, co warto zobaczyć”, jej specyfikę określa ogromna różnorodność ekosystemów.
Pochodzenie mieszkańców
Około 40% ludności stanowią potomkowie mieszkańców Indii, sprowadzanych do pracy po zniesieniu niewolnictwa. Afrogujańczycy tworzą drugą dużą grupę, a rdzenne ludy stanowią około 10% populacji.
Minimalne wynagrodzenie w dolarach gujańskich
Stawka 35 000 GYD miesięcznie pochodzi z 2013 roku i ma wartość historyczną. Płaca minimalna jest okresowo aktualizowana, dlatego bieżące zarobki należy sprawdzać w aktualnych decyzjach rządu.
Wodospad Kaieteur
Wodospad Kaieteur ma pojedynczy spadek 226 m i średni przepływ znacznie większy niż Niagara. Jest około pięć razy wyższy od wodospadu Horseshoe Falls, ale porównania „mocy” zależą od przyjętego przepływu.
Bezrobocie i praca nieformalna
Dane o bezrobociu wynoszącym 65,8% i 12% pochodzą z różnych lat oraz metodologii. Współczesny rynek pracy zmienił się silnie po rozpoczęciu wydobycia ropy i napływie inwestycji.
Spożycie czystego alkoholu
Statystyczny dorosły mieszkaniec Gujany spożywa rocznie około 8,1 litra czystego alkoholu. Wartość obejmuje sprzedaż formalną i szacunki dotyczące lokalnych alkoholi produkowanych poza oficjalnym obiegiem.
Dominacja mocnych trunków
Spirytualia odpowiadają za około 76,6% spożycia czystego alkoholu, piwo za 23%, a wino za zaledwie 0,3%. Tradycja produkcji rumu i import mocnych alkoholi wpływają na tę strukturę.
Jedenaście lat obowiązku szkolnego
Obowiązkowa edukacja trwa 11 lat, a dzieci rozpoczynają naukę w wieku sześciu lat. System szkolny wykorzystuje angielski jako język nauczania, co odróżnia Gujanę od większości państw Ameryki Południowej.
Początek nauki w wieku sześciu lat
Dzieci rozpoczynają edukację formalną w wieku 6 lat. Wyzwaniem jest dostęp do szkół dla społeczności w głębi kraju, do których częściej dociera się samolotem lub łodzią niż drogą.
Niewiarygodność wskaźników IQ
Przypisywanie mieszkańcom kraju średniej IQ 87 nie jest rzetelnym opisem poziomu edukacji. Takie rankingi opierają się na ograniczonych próbach i nie uwzględniają różnic językowych ani społecznych.
Hoacyn jako symbol fauny
Hoacyn, nazywany miejscowo canje pheasant, jest narodowym ptakiem Gujany. Gatunek ma pazury na skrzydłach piskląt i fermentuje liście w powiększonym wolu, podobnie jak przeżuwacze.
Prędkość w terenie zabudowanym
Podstawowy limit prędkości w miastach wynosi 50 km/h. W Georgetown i innych obszarach gęstej zabudowy obowiązują też niższe ograniczenia przy szkołach, targach i skrzyżowaniach.
Limity poza miastem
Poza terenem zabudowanym limit wynosi zwykle 80 km/h, a na odcinkach szybkiego ruchu do 100 km/h. Większość kraju nie posiada jednak dróg o parametrach porównywalnych z europejskimi ekspresówkami.
Limit alkoholu dla kierowców
Dopuszczalna zawartość alkoholu we krwi kierowcy wynosi 0,8 promila. Alkohol był czynnikiem w około 16,1% śmiertelnych wypadków drogowych w przywołanych danych.
Śmiertelność drogowa
W 2019 roku w wypadkach drogowych zginęło 175 osób, czyli 22,3 na 100 tysięcy mieszkańców. Dużą rolę w ryzyku odgrywają słabe oświetlenie, ruch minibusów i długie trasy poza miastami.
Wypadki spowodowane alkoholem
16,1% śmiertelnych wypadków spowodowały osoby będące pod wpływem alkoholu.
Lewostronny ruch drogowy
W Gujanie obowiązuje ruch lewostronny, pozostałość po brytyjskiej administracji kolonialnej. Kraj jest jedynym państwem kontynentalnej Ameryki Południowej stosującym tę zasadę.
Wskaźnik motoryzacji
W 2022 roku zarejestrowano około 228 000 pojazdów, czyli 285 na 1 000 mieszkańców. Rozwój sektora naftowego zwiększa ruch ciężarówek i samochodów w rejonie Georgetown oraz portów.
zobacz: Pojazdy mechaniczne w krajach świata
Niedożywienie w kraju eksportowym
Około 6% mieszkańców doświadcza niedożywienia. Eksport ryżu, cukru i złota nie eliminuje problemów z cenami żywności oraz dostępem do rynku w odległych społecznościach interioru.
Ubóstwo dochodowe
Około 28,3% ludności żyje za mniej niż równowartość 12 zł dziennie. Wartość ta jest wrażliwa na metodę przeliczenia walut i szybko zmieniające się dochody po boomie naftowym.
Sieć dróg utwardzonych
Kraj posiada ponad 7 970 km dróg, lecz komunikacja z wnętrzem opiera się również na rzekach i małych lotniskach. Wielkie obszary Rupununi oraz Tarczy Gujańskiej są okresowo odcięte przez opady.
Lotniska zamiast dróg
Gujana ma około 117 lotnisk i lądowisk, z których 11 posiada utwardzone pasy. Małe lotniska są podstawową infrastrukturą dla społeczności interioru, służby zdrowia i dostaw żywności.
Kolej bez regularnej sieci
Gujana nie ma rozbudowanej publicznej kolei pasażerskiej; wskazywane 127 km torów dotyczyło głównie przemysłowych i historycznych linii towarowych. Transport kolejowy nie odgrywa istotnej roli w codziennych podróżach mieszkańców.
Dostęp do internetu
W 2018 roku z internetu korzystało około 395 007 osób, czyli 53% społeczeństwa. Od tego czasu rozwój sieci mobilnych i światłowodów zwiększył dostęp, zwłaszcza na wybrzeżu.
Konta społecznościowe
W 2018 roku odnotowano około 360 000 kont na Facebooku. Liczba profili nie odpowiada liczbie mieszkańców, ponieważ użytkownicy prowadzą konta prywatne, biznesowe i wspólne.
Krajowa domena.gy
Domeną najwyższego poziomu Gujany jest .gy. Końcówka.ge należy do Gruzji, a nie do południowoamerykańskiej Gujany.
Adresy z domeną.gy
Wśród rozpoznawalnych adresów z końcówką .gy działają strony rządowe, media i lokalne firmy. Google.gy jest lokalną wersją wyszukiwarki, a rankingi ruchu stale się zmieniają.
Rezerwy walutowe w 2018 roku
W 2018 roku rezerwy walutowe wynosiły około 473 mln USD. Od rozpoczęcia produkcji ropy skala wpływów dewizowych i możliwości finansowania państwa znacząco wzrosły.
Gospodarka po odkryciu ropy
W 2023 roku nominalny PKB Gujany oszacowano na 16,329 mld USD. Wzrost napędza wydobycie ropy na morzu, które przekształciło kraj z gospodarki opartej na cukrze, ryżu i złocie.
Dług publiczny i metodologia
Wskaźniki 65,8% i 53,4% PKB pochodzą z różnych lat oraz metod liczenia długu. Nie należy opisywać ich wyłącznie jako „długu wewnętrznego”, bo zobowiązania publiczne mają wiele źródeł.
Zadłużenie wobec zagranicy
W 2014 roku dług zagraniczny wynosił około 2,303 mld USD, a w 2018 roku około 1,241 mld USD. Po boomie naftowym zdolność finansowania inwestycji publicznych uległa dużej zmianie.
Niska średnia konsumpcja papierosów
Średnia wynosząca 4 papierosy miesięcznie odnosi się do całej populacji dorosłych, także osób niepalących. Nie opisuje rzeczywistego zużycia tytoniu przez samych palaczy.
Analfabetyzm
W kraju tym jest 11,5% osób powyżej 15 roku życia, które nie potrafią czytać, ani pisać (około 85 894 osób).
Chłód przy Kaieteur
Najniższą temperaturę 13°C notowano w rejonie Kaieteur, na wyżej położonym płaskowyżu. Wysokość i częste opady sprawiają, że jest tam chłodniej niż na nadmorskim nizinach Georgetown.
Rekord gorąca na Rupununi
Najwyższa temperatura wyniosła 39,4°C na Dadanawa Ranch w sawannowym regionie Rupununi. Obszar ten ma suchszy i bardziej kontynentalny rytm pogody niż wilgotne wybrzeże Atlantyku.
Wyzwania zdrowotne kraju
HIV/AIDS pozostaje ważnym problemem zdrowotnym, lecz współczesne przyczyny zgonów obejmują również choroby krążenia, cukrzycę, przemoc i urazy komunikacyjne.
zobacz: 14 ciekawostek o Aids
Długość życia mieszkańców
W 2018 roku oczekiwana długość życia wynosiła około 66,2 roku; dla kobiet 69 lat, a dla mężczyzn 63,6 roku. Różnice wynikają z nierównego dostępu do usług zdrowotnych i większej śmiertelności mężczyzn.
Wiek pierwszego macierzyństwa
Średni wiek kobiety przy urodzeniu pierwszego dziecka wynosi około 20,8 roku. Dane różnią się jednak między obszarami miejskimi, społecznościami interioru i grupami etnicznymi.
Dzietność współczesnych rodzin
Współczynnik dzietności wynosi około 2,1 dziecka na kobietę, czyli blisko poziomu zastępowalności pokoleń. Migracja zarobkowa pozostaje jednak istotniejsza dla liczby mieszkańców niż sama dzietność.
Mediana wieku ludności
Mediana wieku wynosi około 30,4 roku. Społeczeństwo jest starsze niż w wielu państwach Karaibów, częściowo z powodu wieloletniej emigracji młodych osób.
Struktura grup wiekowych
Dzieci do 14. roku życia stanowią około 28,07% ludności, osoby w wieku 15-64 lata 66,4%, a seniorzy powyżej 65 lat 5,53%.
Roczny bilans demograficzny
W ciągu roku rodzi się około 11 600 dzieci, podczas gdy umiera około 5 500 osób. Rzeczywistą zmianę liczby ludności silnie modyfikują wyjazdy do Stanów Zjednoczonych, Kanady i krajów Karaibów.
Niewielki udział gruntów rolnych
Grunty rolne zajmują około 16 770 km², czyli około 9% powierzchni kraju. Rolnictwo koncentruje się na nadmorskich nizinach, gdzie system wałów i kanałów chroni pola ryżu przed wodą oceanu.
Prywatna broń palna
Szacuje się, że przypada około 146 sztuk broni na 1 000 mieszkańców. Estymacja obejmuje zarówno broń legalną, jak i nielegalną, dlatego nie jest to tożsame z oficjalnym rejestrem policyjnym.
Wysoko położone Ipichau
Ipichau leży na wysokości około 611 m n.p.m. w regionie Potaro-Siparuni. Nie jest formalnie miastem, lecz rdzenną osadą położoną wyżej niż większość miejscowości na nizinach wybrzeża.
zobacz: Najwyżej położone miasta według krajów świata
Prawa wyborcze kobiet
Kobiety uzyskały prawo głosu w 1953 roku, jeszcze w czasach Gujany Brytyjskiej. Decyzja była częścią stopniowego rozszerzania praw politycznych w koloniach brytyjskich Karaibów.
Czas zakładania firmy
Formalności związane z założeniem przedsiębiorstwa trwały średnio około 46 dni. Dane z dawnych porównań mogą nie odzwierciedlać nowszych procedur cyfrowych oraz reform dla inwestorów naftowych.
Członkostwo w ONZ
Gujana została przyjęta do Organizacji Narodów Zjednoczonych 20 września 1966 roku, kilka miesięcy po odzyskaniu niepodległości.
Norma tygodnia pracy
Standardowy tydzień pracy wynosi 40 godzin. W sektorach wydobywczych, portowych i usługowych zmiany mogą być dłuższe, szczególnie przy projektach ropy morskiej.
Stopień urbanizacji
Około 29,6% populacji żyje na obszarach miejskich. Georgetown skupia administrację, handel i port, ale wiele społeczności jest rozproszonych w wioskach nad rzekami oraz na sawannach.
Lasy Tarczy Gujańskiej
Lasy zajmują około 151 035 km², czyli 76,7% powierzchni kraju. Stanowią część jednego z największych zachowanych kompleksów lasu tropikalnego poza Amazonią.
Kara śmierci bez egzekucji
Ostatnią egzekucję wykonano w 1997 roku. Kara śmierci pozostaje w prawie Gujany, lecz kraj zalicza się do państw abolicjonistycznych w praktyce.
Podatki osób i firm
Dawne dane wskazywały maksymalny podatek dochodowy 33% dla osób fizycznych i 30% dla firm. Aktualne progi, ulgi i system dla sektora naftowego należy sprawdzać w obowiązujących przepisach.
VAT w gospodarce Gujany
Podstawowa stawka VAT wynosiła 16%. Zakres ulg i zwolnień wpływa szczególnie na ceny importowanej żywności, sprzętu oraz usług używanych przez gospodarstwa domowe.
Inflacja konsumencka
W 2022 roku inflacja wyniosła około 6,12%. W kraju zależnym od importu żywności i paliw wzrost cen światowych szybko przenosi się na budżety rodzin.
Bliskość Paramaribo
Najbliższą stolicą od Georgetown jest Paramaribo w Surinamie, oddalone w linii prostej o około 346 km. Bezpośrednia podróż lądowa jest utrudniona przez rzeki, bagna i brak pełnego połączenia drogowego.
Najdalsza stolica od Georgetown
Najdalej położoną stolicą od Georgetown jest Dili w Timorze Wschodnim, oddalone o około 19 558 km. Punkty te leżą niemal po przeciwnych stronach globu.
Szybkość łączy szerokopasmowych
Średnia prędkość internetu wynosiła w 2024 roku około 65,93 Mb/s. Najlepsze połączenia działają na nadmorskim pasie zurbanizowanym, podczas gdy interior często zależy od łączy satelitarnych.
Ropa ze Stabroek Block
W 2019 roku rozpoczęto wydobycie ropy na morskim bloku Stabroek. Do listopada 2024 roku konsorcjum ExxonMobil, Hess i CNOOC wydobyło tam łącznie 500 mln baryłek ropy.
Produkcja na trzech FPSO
Trzy jednostki produkcyjno-magazynowe - Liza Destiny, Liza Unity i Prosperity - wydobywały w IV kwartale 2024 roku około 652 tys. baryłek dziennie. Planowane projekty mają zwiększyć zdolność do ponad 1,3 mln baryłek dziennie do 2027 roku.
Dochody do Funduszu Suwerennościowego
Natural Resource Fund gromadzi wpływy państwa z ropy, aby ograniczać ryzyko przejadania dochodów z surowców. Fundusz finansuje część budżetu, ale jego zasady wydatkowania są przedmiotem debaty publicznej.
Spór o region Essequibo
Wenezuela rości sobie prawa do regionu Essequibo, który Gujana administruje i kontroluje. W maju 2025 roku Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości nakazał Wenezueli powstrzymać się od organizowania wyborów na tym spornym obszarze.
Dwie trzecie powierzchni kraju
Sporny region Essequibo obejmuje około dwie trzecie terytorium Gujany. Postępowanie przed MTS dotyczy ważności wyroku arbitrażowego z 1899 roku, który ustalił granicę Gujany Brytyjskiej i Wenezueli.
Park Kaieteur i Potaro
Wodospad Kaieteur leży u źródeł rzeki Potaro w Parku Narodowym Kaieteur. Spada z wysokości 226 m do wąwozu długości około 32 km, a maksymalny przepływ oszacowano na 663 m³/s.
Złota żaba w kroplach wody
Żaba Anomaloglossus beebei rozmnaża się w wodzie gromadzącej się w liściach bromelii rosnących na płaskowyżu Kaieteur. Jej kijanki rozwijają się ponad 100 m nad ziemią, w miniaturowych zbiornikach roślin.
Demerański cukier i kolonialne kanały
Nadbrzeżne plantacje trzciny cukrowej w Demerarze powstały na terenach osuszanych kanałami, śluzami i wałami. System musi chronić pola położone miejscami poniżej poziomu przypływów Atlantyku.
Krykiet jako wspólna tradycja
Gujana dostarczyła wielu zawodników reprezentacji Indii Zachodnich, m.in. Clive’a Lloyda i Shivnarine’a Chandarpaula. Stadion Providence w Georgetown mieści około 15 000 widzów i gościł mecze Pucharu Świata 2007.
Most przez Demerarę
Most Demerara Harbour Bridge otwarto w 1978 roku jako pływającą przeprawę długości około 1,85 km. Łączy Georgetown z zachodnim brzegiem rzeki Demerara i pozostaje ważną arterią codziennych dojazdów.

Dodaj ciekawostkę

19 ciekawostek o armii Iranu

Poznaj siły zbrojne Iranu: równoległą armię Pasdaran, podziemne miasta rakietowe, legendarne myśliwce F-14 Tomcat i taktykę roju motorówek. Sprawdź!

Tanie podróżowanie po Egipcie

Egipt to nie tylko luksusowe resorty. Dowiedz się, jak zaplanować tanie podróżowanie po Egipcie. Poznaj sposoby na tani transport, noclegi u lokalsów i uliczne jedzenie.

15 ciekawostek o edukacji w Meksyku

Poznaj realia meksykańskiego szkolnictwa. Sprawdź, jak działają lekcje z satelity, patriotyczne poniedziałki, darmowe podręczniki i system oceniania.

Jakie jest najlepsze zoo w Polsce i co warto w nim zobaczyć

Wybór najlepszego zoo w Polsce to zadanie złożone, ponieważ każdy obiekt oferuje unikalne doświadczenia i kolekcje zwierząt. Ocena ogrodu zoologicznego zależy od wielu czynników, takich jak dobrostan zwierząt, programy hodowlane, wartość edukacyjna oraz dodatkowe atrakcje. Warto przyjrzeć się kluczowym kryteriom, które pomagają wyłonić liderów w tej kategorii i sprawdzić, które placówki wyróżniają się na tle innych pod względem rzadkich gatunków i nowoczesnej infrastruktury.