Najgroźniejsze zwierzęta w Hiszpanii

Hiszpania. Kraj flamenco, pomarańczy, intensywnego słońca i szumu fal Morza Śródziemnego. Dla większości turystów to wymarzony kierunek: Malaga, Sewilla, Majorka, góry Sierra Nevada… Ale pod tą pocztówkową powierzchnią kryje się natura znacznie bardziej dzika, niż mogłoby się wydawać. I nie mam na myśli byków z corridy.

Od kilku lat mieszkam częściowo w Andaluzji. W wolnych chwilach wędruję po Las Alpujarras, nurkuję w okolicach Cabo de Gata i analizuję zmiany klimatyczne w kontekście lokalnej fauny. Przez ten czas zebrałem sporo materiału, rozmawiałem z weterynarzami, biologami i rolnikami. I muszę przyznać: lista najgroźniejszych zwierząt w Hiszpanii zaskakuje. Nie krzyczy. Nie warczy. Często – kłuje, sączy albo czeka w ciszy.

Czy Hiszpania to kraj bezpieczny pod względem przyrody?

Statystycznie – tak. W porównaniu z Australią czy USA, Hiszpania nie uchodzi za miejsce niebezpieczne dla człowieka. Jednak wzrost temperatur, zmiany w środowisku i urbanizacja wpływają na zachowanie dzikiej fauny. Zwierzęta wcześniej uznawane za niegroźne zmieniają zasięg występowania. Inne – dotąd niespotykane – pojawiają się po raz pierwszy.

Oto zestawienie gatunków, które w ostatnich latach odnotowano jako potencjalnie groźne – zarówno dla zdrowia, jak i życia. Ale zanim przejdziemy do konkretów, jedno zastrzeżenie: nie chodzi o sianie paniki. Chodzi o wiedzę, szacunek i gotowość.

1. Żmija iberyjska

Ma tylko 50 cm długości. Brązowo-szara. Łatwo ją pomylić z patykiem, szczególnie na kamienistym szlaku. Spotykana głównie w północnej i centralnej części kraju – Kantabria, Pireneje, okolice Salamanki.

Jej jad nie jest śmiertelny dla dorosłego człowieka, ale może wywołać silny obrzęk, martwicę tkanek, a bez szybkiej pomocy medycznej – także niewydolność nerek.

W 2023 roku w Aragonii odnotowano wzrost liczby ukąszeń o 17% w porównaniu z rokiem poprzednim (dane: Hospital Clínico Universitario Lozano Blesa, Saragossa). Powód? Dłuższy sezon aktywności węży – od marca aż do końca listopada.

2. Meduzy

Turkusowe wody Costa del Sol bywają złudnie bezpieczne. W słoneczny dzień trudno dostrzec półprzezroczystą Pelagia noctiluca, znaną również jako “meduza świecąca”. Jej parzydełka mogą mierzyć nawet 2 metry.

Od 2018 roku na Balearach i w Katalonii działa program Jellywatch, monitorujący obecność meduz. W 2023 roku zgłoszono ponad 5 tysięcy przypadków oparzeń meduzami tylko na wyspie Ibiza. Osobiście doświadczyłem poparzenia przy plaży Cala Comte – pieczenie trwało ponad 4 godziny, mimo natychmiastowego przepłukania wodą morską i octem.

Niebezpieczeństwo wzrasta, gdy meduza dotknie dziecka lub osoby z alergiami. Odnotowano też przypadki wstrząsu anafilaktycznego.

zobacz: 15 ciekawostek o meduzach

3. Skolopendra paskowana

Wygląda jak przerośnięta stonoga – czarno-czerwona, z żółtymi akcentami. Osiąga do 15 cm długości i występuje głównie w suchych, skalistych regionach – Murcja, Andaluzja, Walencja. Jej jad nie jest śmiertelny, ale bardzo bolesny.

W 2022 roku w Alicante zgłoszono ponad 300 przypadków ukąszeń przez skolopendry, głównie w ogrodach i domach parterowych. Ofiary opisują ból jako „palący, rozchodzący się aż do pachy”. Niektórzy wymagali leczenia antyhistaminowego lub sterydowego.

zobacz: 7 ciekawostek o skolopendrach

4. Wilki iberyjskie

Przez lata niemal wyginęły. Dziś wilki iberyjskie wracają – głównie do Kastylia i León, Asturii i Galicji. Obecnie szacuje się, że w Hiszpanii żyje około 2500 osobników. W 2021 roku objęto je pełną ochroną – nie można ich już legalnie odstrzeliwać.

Choć ataki na ludzi są ekstremalnie rzadkie (ostatni potwierdzony przypadek miał miejsce w 1974 r.), wilki coraz częściej podchodzą pod ludzkie osiedla, polując na owce, psy i kozy. W 2023 roku w prowincji Zamora doszło do 178 zgłoszonych incydentów. Z punktu widzenia rolników – to ogromne straty. Z punktu widzenia biologów – sukces odbudowy populacji.

5. Szerszenie europejskie i azjatyckie

Hiszpania od ponad dekady zmaga się z inwazją szerszenia azjatyckiego. Jest większy od europejskiego kuzyna, bardziej agresywny, a jego jad może powodować silne reakcje alergiczne.

W 2023 roku na północy Hiszpanii (Kraj Basków, Galicja) zarejestrowano ponad 10 tysięcy gniazd szerszenia azjatyckiego. Lokalne służby musiały interweniować w szkołach, parkach i ogrodach.

Zgony? Tak, niestety. W 2022 roku potwierdzono 3 przypadki śmierci w wyniku wstrząsu anafilaktycznego po użądleniu w Asturii i Kantabrii. Użądlenie w okolicy szyi czy twarzy bywa szczególnie niebezpieczne.

6. Skorpiony

W Andaluzji czy Estremadurze zdarza się, że wychodząc wieczorem na taras, można spotkać Buthus occitanus – jasnożółtego skorpiona o długości do 8 cm. Jego jad rzadko zagraża życiu, ale może wywołać ból, gorączkę i zaburzenia rytmu serca.

Spotkałem go raz – podczas nocnego spaceru w okolicach Nerja. W ciszy, przy świetle latarki, wyglądał jak fragment zaschniętej trawy. Gdyby nie poruszył odnóżem, przeszedłbym obok niego boso.

Zmieniający się klimat – nowe zagrożenia

W Hiszpanii średnia roczna temperatura wzrosła od 1980 roku o ponad 1,7°C. Zmienia się flora i fauna. Pojawiają się gatunki, których wcześniej tu nie było – np. komary Aedes albopictus (tzw. tygrysie), przenoszące dengę i chikungunyę. W 2023 roku w rejonie Barcelony i Walencji wykryto pierwsze lokalne zakażenia.

Czy wkrótce na liście groźnych zwierząt znajdą się także kleszcze z rodziny Hyalomma marginatum przenoszące wirusa gorączki krwotocznej Krym-Kongo? Już teraz są obecne w Estremadurze i Andaluzji.

Hiszpania pozostaje bezpieczna – o ile zachowasz czujność. Nie musisz bać się każdego szelestu czy owada. Wystarczy, że poznasz kilka zasad:

• Zawsze sprawdzaj buty i pościel w domkach wakacyjnych.
• Nie zbliżaj się do zwierząt dzikich – nawet jeśli wyglądają na oswojone.
• W razie poparzenia, ukąszenia, użądlenia – reaguj szybko.