108 ciekawostek o Andorze
1. Księstwo Andory powstało w 1278 roku w wyniku tzw. układu paréage, zawartego między biskupem Urgell a hrabią Foix. Jest jednym z najstarszych nieprzerwanie istniejących państw w Europie.
2. Średnia gęstość zaludnienia wynosi około 165 osób/km² (2025). Dla porównania w Polsce gęstość zaludnienia to około 123 osoby/km². 
3. Andora jest aż 670 razy mniejsza od Polski – zajmuje obszar 468 km², co czyni ją jednym z najmniejszych państw świata (183. miejsce pod względem powierzchni).
4. Główną religią jest katolicyzm, który wyznaje około 90% mieszkańców Andory. Katolicyzm ma status religii tradycyjnej, ale państwo zagwarantowało pełną wolność wyznania.
5. Najdłuższą rzeką Andory jest Valira, która przepływa przez całą dolinę centralną i zasila rzekę Segre w Hiszpanii, będąc jednym z ważniejszych dopływów Ebro.
6. Pełna nazwa kraju to Księstwo Andory (Principat d’Andorra).
7. W Andorze najpopularniejsze sporty to piłka nożna i narciarstwo alpejskie.
8. Tradycyjna kuchnia andorska łączy wpływy francuskie i katalońskie. Popularne są sery owcze, suszone szynki iberyjskie i potrawy z dziczyzny.
9. Najwyższy szczyt kraju to Pic Alt de la Coma Pedrosa o wysokości 2 942 m n.p.m., często wybierany przez turystów ze względu na panoramiczne widoki Pirenejów.
10. Nazwa Andora wywodzi się z nawarryjskiego słowa anduriall ("krainę zarośli").
Autor: poznajnieznane
11. Stawka podatku dochodowego w 2025 roku wynosi 10% dla osób fizycznych i firm. System podatkowy jest jednym z najprostszych w Europie, co czyni Andorę atrakcyjną siedzibą dla inwestorów.
Autor / korekta: Turyst / Fan%
12. Andora nie posiada armii – w zakresie obrony terytorialnej polega na współpracy z Francją i Hiszpanią. Policja krajowa odpowiada za bezpieczeństwo wewnętrzne.
13. Andora jest najwyżej położonym państwem Europy – średnia wysokość terenu to 1996 m n.p.m., a prawie cały obszar kraju znajduje się powyżej 900 m.
Autor: Turyst
14. Bezrobocie i analfabetyzm są praktycznie zerowe, a ponad 95% młodych Andorczyków kończy szkołę średnią.
15. W Andorze produkowany jest wysokiej jakości tytoń, który eksportuje się do Francji i Hiszpanii. W dolinie Encamp można zwiedzić muzeum poświęcone historii tej uprawy.
16. Państwo głównie utrzymuje się z branży turystycznej (ponad 80% PKB). Andorę co roku odwiedza ponad 8 milionów turystów, przyciąganych przez stoki narciarskie i brak podatku VAT na wiele produktów.
17. Oficjalną walutą jest euro, mimo że Andora nie jest członkiem Unii Europejskiej. W kraju obowiązują monety euro z unikalnym andorskim wzorem.
18. Andora nie posiada lotniska ani kolei. Do kraju można dotrzeć drogą z hiszpańskiej miejscowości La Seu d’Urgell.
19. Zgodnie z historycznym prawem z XVII wieku, każdy dom andorski musiał mieć karabin do obrony kraju w razie konfliktu. Obecnie przepis ma charakter symboliczny.
20. Na herbie Andory widnieje krowa – symbol regionu Béarn, historycznej części Francji, która współtworzy księstwo.
Autor: MR
21. Dopuszczalne stężenie alkoholu we krwi wynosi 0,5‰. Kary za przekroczenie limitu są bardzo surowe, łącznie z wysokimi mandatami i zakazem prowadzenia pojazdów.
22. Polska nie posiada w Andorze swojej ambasady – sprawy konsularne prowadzi ambasada RP w Madrycie.
Autor: Alfa
23. Andora podczas I wojny światowej wypowiedziała wojnę Niemcom. Nie doszło jednak do walk. Rozejm ogłoszono dopiero w 1958 roku.
Autor: Renia
24. Płaca minimalna wynosi 962 euro (około 4 182 zł) miesięcznie; 5,55 euro (około 24 zł) na godzinę (dane z 2015 roku).
Płaca minimalna w 2025 roku wynosi 1 347 euro miesięcznie.
Autor: Daria
25. W 2018 roku średnia miesięczna pensja w tym kraju wyniosła 1 010 € (4 323 zł)
W 2022 roku średnia miesięczna pensja wynosi 2 230 € (10 254 zł).
Średnia pensja w 2024 roku wynosiła około 2 230 euro.
Autor / korekta: Daria / DIAMENT M.D.
26. Stopa bezrobocia…
- w 2014 roku wynosiła 41% ,
- w 2018 roku wynosi 3,7% .
Stopa bezrobocia wynosi w 2025 roku ok. 2,5% – jeden z najniższych wyników w Europie.
Autor: Daria
27. W Andorze osoba pełnoletnia średnio spożywa rocznie około 13,8 litrów czystego alkoholu.
28. Najwięcej pije się wina - 45%, następnie piwa - 35% oraz spirytusu 20%.
Autor: AlkoWorld
29. Edukacja jest obowiązkowa przez 10 lat, poczynając od 6. roku życia.
Autor: EduKacJa
30. W andorskim systemie szkolnym obowiązkowo uczy się trzech języków – katalońskiego jako języka urzędowego, francuskiego i hiszpańskiego. Wielojęzyczność mieszkańców jest jednym z najwyższych w Europie, a ponad 70% obywateli swobodnie używa wszystkich trzech języków w codziennym życiu.
31. Średni poziom IQ w Andorze wynosi 98, co jest jednym z najwyższych wyników w południowej Europie.
Autor: EduKacJa
32. Analfabetyzm wśród osób powyżej 15. roku życia jest oficjalnie zerowy – każdy ma dostęp do bezpłatnej edukacji i bibliotek publicznych.
Autor: Reebeka
33. Narodowym zwierzęciem Andory jest orłosęp (Gypaetus barbatus), ptak drapieżny żyjący w Pirenejach i objęty ścisłą ochroną.
Autor: Kos
34. Zmiana czasu letniego na zimowy odbywa się w ostatnią niedzielę października, synchronizując się z harmonogramem Unii Europejskiej.
Autor: Adrianna
35. W terenie zabudowanym dozwolona prędkość to 40 km/h.
36. Poza terenem zabudowanym dozwolona prędkość to 90 km/h.
37. W 2019 roku w Andorze na skutek wypadków drogowych życie straciło 6 osób (7,6 osób na 100 000 mieszkańców). W zestawieniu ilości śmiertlenych wypadków drogowych Andora zajmuje 180. miejsce na świecie.
zobacz: Śmiertelne wypadki drogowe w krajach świata
38. W 2021 roku w Andorze zarejestrowanych było 81 000 pojazdów mechanicznych (1050 na 1 000 mieszkańców) - 153. miejsce na świecie.
zobacz: Pojazdy mechaniczne w krajach świata
Autor: AutoMania
39. W kraju tym jest ponad 320 km dróg utwardzonych (0,0005% wszystkich dróg na świecie).
Autor: Marlène
40. W 2018 roku 87% obywateli miało dostęp do internetu, a w 2025 odsetek ten przekroczył 95%, dzięki inwestycjom w sieć światłowodową.
41. W 2018 roku liczba kont na Facebooku wynosiła 42 000, a w 2024 roku przekroczyła 55 000.
Autor: NET
42. Krajową domeną Andory jest .ad. Wprowadzona została 9 stycznia 1996 roku. Adresy z tym sufiksem należą głównie do instytucji rządowych, banków oraz firm turystycznych.
43. Najpopularniejsze strony z rozszerzeniem.ad to spider.ad, google.ad i content.ad, używane m.in. przez agencje reklamowe i lokalne portale informacyjne.
Autor: http
44. Dług wewnętrzny na początku 2015 roku wynosił 41% PKB, czyli około: $1 025 000 000 (4 387 000 000 zł). W 2024 roku spadł do około 34% dzięki stabilnemu wzrostowi gospodarczemu.
45. Produkt krajowy brutto (PKB) wyniósł $2 500 000 000 w 2015 roku (10 700 000 000 zł). W 2024 roku wzrósł do 4,1 mld USD, głównie dzięki sektorowi usług i turystyce zimowej.
Autor: Komornik
46. 25% dorosłych Andorczyków ma nadwagę, co jest jednym z najniższych wskaźników w regionie. Jest to związane z aktywnym trybem życia w górach.
Autor: Łasuch
47. W kraju tym dorosła osoba pali średnio 65 papierosów miesięcznie.
Autor: VViki
48. Najniższa temperatura w historii –27,3°C – zmierzona została w ośrodku narciarskim Grau Roig.
49. Najwyższa temperatura 38,5°C odnotowana została w Andorra la Vella podczas fali upałów w 2023 roku.
Autor: weather
50. Średnia długość życia w tym kraju to 83 lata (kobiety - 86,6 lat i mężczyźni - 80,5 lat), dane z 2022 roku.
Autor / korekta: Wilga / DIAMENT M.D.
51. Kobiety i mężczyźni mogą zawrzeć małżeństwo od 16. roku życia, obowiązują jednak procedury zgody rodziców lub sądu.
52. Wskaźnik dzietności wynosi obecnie 1,4 dzieci na kobietę.
Autor: Nadia
53. Średni wiek osób zamieszkujących ten kraj to 46 lat.
Autor / korekta: Sara19 / DIAMENT M.D.
54. W kraju tym jest około:
- 12 000 osób (15.04%) w przedziale wiekowym 0-14 lat.
- 54 000 osób (70.25%) w przedziale wiekowym 15-64 lat.
- 11 300 osób (14.71%) mających ponad 65 lat.
55. W kraju tym rocznie rodzi się około 630 dzieci (0.8% populacji), a umiera około 540 osób (0.7% populacji), co daje bardzo niski przyrost naturalny.
Autor: Sara19
56. Najniżej położone miejsce to Riu Runer na wysokości 840 m n.p.m., na granicy z Hiszpanią.
Autor: Klemens
57. Rodowici Andorczycy stanowią tylko 33% populacji – resztę tworzą głównie Hiszpanie, Portugalczycy i Francuzi.
Autor: Lisu
58. Andora jest jednym z pięciu krajów na świecie, na terenie którego nie ma lotniska.
59. Andora wypowiedziała wojnę Niemcom w 1914 roku, podczas I wojny światowej, jednak nie wzięła w niej udziału, ponieważ nie posiadała sił zbrojnych. Traktat pokojowy podpisany została dopiero w 1958 roku.
Autor: KAsia
60. W armii Andory obecnie jest jedynie kilku żołnierzy, których głównym zadaniem jest branie udziału w różnych uroczystościach państwowych.
61. Zgodnie z konstytucją z 1993 roku Andora jest monarchią parlamentarną, w której władzę zwierzchnią sprawują współksiążęta: prezydent Francji oraz biskup hiszpańskiego miasta La Seu d’Urgell. Ich funkcja ma dziś głównie charakter reprezentacyjny.
62. Księstwo Andory jest jedną z 12 monarchii w Europie.
Autor: KAsia
63. Grunty rolne zajmują 203 km², co stanowi około 43% powierzchni kraju. Uprawia się głównie tytoń, winorośl i ziemniaki.
64. Najwyżej położoną miejscowością w Andorze jest El Pas de la Casa – 2 219 m n.p.m. To górski ośrodek narciarski i strefa bezcłowa przy granicy z Francją, zamieszkana przez ok. 3 tysiące osób.
zobacz: Najwyżej położone miasta według krajów świata
65. Kobiety w Andorze uzyskały prawo głosu w 1970 roku, a pierwsze kobiety zasiadły w radzie generalnej już w latach 80. XX wieku. Dziś kobiety stanowią ponad 45% posłów.
66. Andora stała się pełnoprawnym członkiem ONZ 28 lipca 1993 roku, po wielu latach utrzymywania formalnej neutralności politycznej.
67. Tydzień pracy wynosi 40 godzin.
Autor: Statyk
68. 83% mieszkańców Andory mieszka w miastach, głównie w dolinie rzeki Valira. Stolica – Andorra la Vella – skupia ok. 25 tys. osób.
Autor / korekta: Statyk / DIAMENT M.D.
69. Ostatnia kara śmierci została wykonana w 1943 roku, a konstytucja z 1993 roku wprowadziła jej całkowity zakaz.
Autor: Statyk
70. Podatek VAT w Andorze, zwany Impost General Indirect (IGI), wynosi obecnie 4,5% – to najniższa stawka w Europie.
Autor: Fan%
71. Najbliższą stolicą w linii prostej od Andory jest Madryt – 493 km, co czyni hiszpańską metropolię naturalnym partnerem gospodarczym i komunikacyjnym.
72. Andora jest strefą bezcłową, co sprawia, że jej sklepy oferują towary – zwłaszcza alkohol, kosmetyki i elektronikę – po znacznie niższych cenach niż w krajach sąsiednich.
Autor: Schwedson
72. Najdalej położoną stolicą od Andory jest Wellington w Nowej Zelandii – 19 440 km w linii prostej.
Autor: GeoM
73. Poziom inflacji w Andorze w 2024 roku wynosił 0,7% (190. miejsce na świecie).
zobacz: Rezerwy złota na świecie
Autor: Vinamra
74. W 2023 roku PKB (produkt krajowy brutto) Andory oszacowano na $3 692 000 000 (161. miejsce na świecie).
zobacz: PKB na świecie
Autor: Komornik
75. Średnia prędkość internetu w Andorze w 2024 roku to 171,44 Mb/s (20. miejsce na świecie).
zobacz: Prędkość internetu na świecie
Autor: NET
76. W Andorze obowiązuje neutralność militarna i polityczna – kraj nie należy do NATO ani Unii Europejskiej, ale utrzymuje specjalne porozumienie stowarzyszeniowe z UE.
77. Od 2023 roku komunikacja miejska w stolicy jest całkowicie darmowa.
78. W kraju funkcjonuje łącznie siedem gmin, zwanych parròquies, które stanowią podstawową jednostkę administracyjną. Każda ma własne władze lokalne i herb.
79. Andora nie posiada własnej waluty, ale od 2014 roku emituje monety euro z narodowym wizerunkiem – przedstawiają one m.in. budynek Casa de la Vall, dawną siedzibę parlamentu.
80. W kraju znajduje się ponad 30 kościołów romańskich z XII wieku.
81. Andora jest jednym z najbardziej ekologicznych krajów Europy – ponad 90% energii elektrycznej pochodzi ze źródeł odnawialnych, głównie z hydroelektrowni.
82. Stolica, Andorra la Vella, jest najmniejszą stolicą w Europie – zajmuje zaledwie 30 ha w centrum doliny Valira.
83. Andora ma najwyższy stosunek liczby sklepów do mieszkańców w Europie – jeden sklep przypada na 40 osób.
84. W 1993 roku wprowadzono konstytucję gwarantującą trójpodział władzy i prawa obywatelskie, co zakończyło trwający ponad 700 lat system feudalny.
85. Andora posiada jedno z najwyższych wskaźników bezpieczeństwa na świecie – współczynnik przestępczości wynosi 16/100 000 mieszkańców.
86. W Andorze obowiązuje zakaz budowy budynków wyższych niż 9 pięter – ma to chronić panoramę Pirenejów i krajobraz dolin.
87. W 2024 roku w Andorze otwarto heliport o zasięgu międzynarodowym, z którego można dotrzeć do Barcelony w 30 minut.
88. W Andorze znajduje się największy w Pirenejach park termalny – Caldea, którego kompleks basenów wypełnionych wodą geotermalną przyciąga ponad 400 tys. turystów rocznie. Jego powierzchnia użytkowa to ponad 30 000 m².
89. Komplekst termalny Caldea ma 80 m wysokości. Jest to najwyższy budynek w Andorze.
90. W kraju znajduje się zaledwie jedna uniwersytecka uczelnia – Universitat d’Andorra, założona w 1997 roku.
91. Narodowy stadion piłkarski Estadi Nacional może pomieścić 3300 widzów i położony jest w centrum stolicy, tuż przy korycie rzeki Valira.
92. W 2024 roku Andora została uznana przez WHO za krajów o najczystszym powietrzu w Europie.
93. Andora ma najwyższą liczbę aptek na mieszkańca w całej Europie – jedna przypada na ok. 600 osób.
94. Czerwona i żółta kolorystyka flagi symbolizuje związki z Hiszpanią, a błękit i herb – historyczne relacje z Francją.
95. W Andorze działa tylko jeden szpital, Hospital Nostra Senyora de Meritxell.
96. W Andorze obowiązuje zakaz reklamowania produktów tytoniowych, mimo że kraj eksportuje tytoń od setek lat.
97. Kraj utrzymuje dwa profesjonalne kluby piłkarskie, które uczestniczą w ligach hiszpańskich, m.in. FC Andorra, należący do byłego piłkarza Gerarda Piqué.
98. System podatkowy w Andorze jest jednym z najbardziej cyfrowych w Europie – większość deklaracji i płatności odbywa się online przez portal rządowy.
99. W kraju nie ma kolei, ale władze planują budowę ekologicznej linii tramwajowej łączącej stolicę z granicą hiszpańską.
100. Rząd finansuje program „Andorra Wi-Fi Libre” – bezpłatny dostęp do internetu w 90% przestrzeni publicznych.
101. W 2022 roku kraj odwiedziło rekordowe 8,3 mln turystów, czyli ponad 100 razy więcej niż liczba mieszkańców.
102. Większość mieszkańców Andory to imigranci – ponad połowa posiada podwójne obywatelstwo hiszpańskie, francuskie lub portugalskie.
103. W kraju produkowane są luksusowe zegarki marki Monsieur Andorra, których design nawiązuje do tradycji szwajcarskich manufaktur.
104. W 2025 roku rozpoczęto budowę drugiego tunelu komunikacyjnego łączącego Andorrę z Francją, co ma znacząco skrócić czas podróży zimą.
105. W Andorze znajduje się jedno z najwyżej położonych pól golfowych w Europie – Vall d’Ordino Golf Club na wysokości 1960 m n.p.m.
106. W Andorze jest 20 muzeów, w tym Narodowe Muzeum Motoryzacji prezentujące zabytkowe samochody od 1885 roku.
107. Andora leży w strefie klimatu wysokogórskiego – przez ponad 250 dni w roku świeci słońce, co czyni ją jednym z najbardziej nasłonecznionych miejsc Europy.
108. Andora posiada najwyższy w Europie wskaźnik długości życia w zdrowiu – przeciętny mieszkaniec spędza ponad 72 lata w dobrym stanie fizycznym.
Autor: Pasjonat
